Eo Gió - Nhơn Lý

Ai về Bình Định mà coi ...

15.06.2010 21:36

Câu ca dao nổi tiếng “Ai về Bình Định mà coi/ Con gái Bình Định bỏ roi đi quyền” đã tạo nên sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với khách phương xa về một vùng sơn thủy hữu tình, cảnh quan kỳ thú. Đó chính là đất võ Bình Định, xứ sở của những truyền thuyết lịch sử gắn liền với vương triều Tây Sơn oai hùng.

Những năm trước, từ Hà Nội hay TPHCM tới Bình Định thật nhiêu khê, không có lựa chọn nào khác hơn là ngồi ô tô hoặc tàu hỏa ê mình và tốn nhiều thời gian. Ngày nay, sân bay Phù Cát đã hoạt động trở lại, chỉ trong khoảng hơn 1 giờ bay từ Hà Nội và chừng 40 phút từ Sài Gòn, du khách đã có mặt tại sân bay Phù Cát.

Đoạn đường xe chạy từ sân bay Phù Cát vào thành phố Quy Nhơn mất khoảng 45 phút. Qua khỏi cầu Bà Di, gần ngã ba quốc lộ 1A rẽ lên Tây nguyên theo quốc lộ 19, du khách sẽ thấy cụm tháp Bánh Ít gồm 4 ngôi tháp nổi bật trên một ngọn đồi cao. Gọi tên như vậy vì nhìn từ xa, các ngôi tháp trông giống như những chiếc bánh ít lá gai, một sản vật thường thấy trong dịp lễ tết của người miền Trung.

Bình Định có nhiều ngôi tháp Chăm cổ có tuổi thọ ngót nghét ngàn năm, với 8 cụm di tích cùng 14 tháp như tháp Cánh Tiên, tháp Dương Long, tháp Đôi… trải trên ba huyện Tây Sơn, An Nhơn, Tuy Phước và thành phố Quy Nhơn.

Những vòm cửa hướng ra không gian bao la biển trời, ruộng đồng, núi sông là những góc ảnh đẹp để lữ khách chụp được những bức ảnh lạ, độc đáo và đẹp mắt. Hoa văn, phù điêu bằng đá được trang trí trên các vòm cửa của tháp. Các bức phù điêu bằng đá chạm khắc hình vũ nữ nhảy múa, tượng thần Siva, Ganesa; những pho tượng nữ thần Uma, thần Bhama trang trí trên tháp luôn gây sự tò mò và làm cho du khách có cảm giác như đang lạc vào thế giới thần bí của người Chăm cổ xưa.

Đến Quy Nhơn, thành phố trung tâm của Bình Định, du khách sẽ thấy một đô thị yên bình, xinh đẹp với những con đường thoáng rộng, sạch sẽ, nằm ven bờ biển êm đềm cát trắng và tựa vào những dãy núi cao lừng lững. Không khí của thành phố ven biển thật trong lành với hương muối biển khiến cho khách nhàn du cảm giác lâng lâng sảng khoái.

Công viên trên bờ biển Quy Nhơn. Ảnh: Thanh Hương

Quy Nhơn có khá nhiều nhà nghỉ với mức giá dễ chịu, chỉ tầm 100 - 200 nghìn đồng, bạn đã có chỗ nghỉ qua đêm có đầy đủ tiện nghi. Với mức giá cao hơn, bạn có thể chọn chỗ nghỉ trong những khách sạn ven biển hoặc gần biển như khách sạn Sài Gòn-Quy Nhơn, khách sạn Hải Âu, Hoàng Yến, hoặc cao cấp hơn thì có Hoàng Anh Gia Lai resort với mức giá từ 600.000 đến gần 1 triệu đồng/ngày, nếu đặt qua các đại lý du lịch.

Đáp ứng nhu cầu cao hơn, Life resort nằm tách biệt trên một ngọn đồi thoai thoải, cách thành phố Quy Nhơn chừng 16 km theo hướng sang Sông Cầu, Phú Yên. Resort được xây dựng trên một bãi biển đẹp đầy cát và gió với tầm quan sát tuyệt vời một vùng biển bao la. Tại đây du khách có thể tập yoga, thái cực quyền và tham gia nhiều hoạt động thể dục, thể thao như bơi thuyền thúng, đạp xe leo núi, lướt ván buồm, lặn biển... Giá phòng thấp nhất ở đây gần 2 triệu đồng/ngày.

Phần mộ thi sĩ Hàn Mặc Tử. Ảnh: Nguyễn Tiến Hoàng

Đã đến Quy Nhơn, có lẽ ai cũng muốn ghé thăm ghềnh Ráng và viếng mộ thi sĩ Hàn Mặc Tử trong trại phong Quy Hòa. Nếu có thể, bạn hãy cưỡi xe máy thong thả chạy dọc quốc lộ 1D, con đường chạy dọc bờ biển dài hơn 30 cây số về phía nam, nối liền thành phố Quy Nhơn với huyện Sông Cầu của tỉnh Phú Yên (tránh qua đèo Cù Mông trên quốc lộ 1A) để có dịp thưởng ngoạn cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ. Dọc theo đoạn đường tuyệt đẹp này, xuất hiện hàng loạt khu du lịch mới như Bãi Bàng, Bãi Xép, Bãi Rạng…; trong đó có khu du lịch Bãi Dài do nước ngoài đầu tư với quy mô lớn.
Phia bắc thành phố Quy Nhơn, ta có thể tham quan khu kinh tế mới Nhơn Hội, đến chiêm ngưỡng và đi trên cầu Thị Nại, cây cầu bắc qua biển dài nhất Đông Nam Á cho đến giờ. Dưới chân cầu Thị Nại có quán hải sản bình dân phục vụ đồ hải sản tươi ngon giá cả bình dân, khách vừa có thể ngồi nhâm nhi và ngắm cảnh xung quanh, tận hưởng không khí bình yên dân dã nơi đây.

Một nơi không thể bỏ qua khi đến thăm Bình Định là bảo tàng Quang Trung (làng Kiên Mỹ, xã Bình Thành, huyện Tây Sơn) cách Quy Nhơn 45km, là nơi trưng bày các di chỉ, hiện vật của cuộc khởi nghĩa nông dân Tây Sơn (1771-1789). Trong khuôn viên Bảo tàng rộng 9 héc ta còn có tượng đài, cầu cảnh, nhà khách... điện thờ Tây Sơn tam kiệt và các di tích như cây me, giếng nước, những dấu tích liên quan đến gia đình người anh hùng dân tộc.

Nếu có thời gian, du khách có thể thăm vài nơi lân cận, nơi trước đây là dinh lũy, quán lương, bãi tập... của nghĩa quân Tây Sơn như núi Ông Bình, hòn Ấm, hòn Kiến... và xem biểu diễn võ cổ truyền Bình Định, trống trận Tây Sơn.

Từ bảo tàng Quang Trung ngồi xe chừng 10 phút đi về phía tây nam, ta sẽ tới Hầm Hô, nơi từng là một trong những căn cứ địa của quân Tây Sơn. Hầm Hô là một dải liên hoàn bậc thang gồm suối, thác, sông hồ, trải dài hơn 2km.

Thắng cảnh Hầm Hô. Ảnh: Thanh Hương

Khách có thể đi theo hai đường: ngồi xuồng nan theo những con rạch nhỏ nước trong vắt lặng lờ, hai bên bờ đầy cỏ lau hoang sơ để đến Hầm Hô hoặc đi bộ lên núi. Du khách cũng có thể ngồi xe ngựa lên tới nơi, chỉ phải trả hai, ba chục ngàn đồng. Toàn cảnh Hầm Hô hiện ra với thác vực điệp trùng. Đoàn hành hương có thể cắm trại trên những "lưng trâu" nổi trên mặt nước - đó là những tảng đá khổng lồ, nhẵn thín.

Lửa hồng được nhen lên, du khách có thể thưởng thức hương vị của ốc luộc với mắm gừng, cá đối nướng xiên - những sản vật độc đáo ở Hầm Hô. Nếu muốn, du khách đi bộ thêm một ngày, trèo đá, vượt thác, men theo những đường mòn hoang sơ dọc theo hai bờ sông Kút để lên đến thác Dốc, hòn Trào, ngủ đêm trong rừng để sáng hôm sau đón những tia nắng bình minh xuyên qua kẽ lá, phản chiếu trên mặt nước Hầm Hô giữa muôn vàn âm thanh ríu rít của tiếng chim muông hoà vào không gian huyền bí, gió hú mây ngàn...

(Theo TBKTSG)

Đầm Thị Nại - Bán đảo Phương Mai

19.05.2010 03:04

Phía Đông Bắc Quy Nhơn là đầm lớn chạy dài mười cây số, bề rộng tới gần bốn cây số. Đầm này đã từng có thời gian mang tên chữ là Hải Hạc Đàm, nhưng trong dân gian thì từ lâu vẫn gọi là đầm Thị Nại. Đó là cách gọi tắt của một địa danh Chàm, nguyên gốc tiếng Phạn là CriVinaya đã được phiên âm qua tiến Hán thành Thị-lị-bì-nại.

Thị Nại là đầm lớn nhất của Bình Định. Các nhánh của sông Kôn, sông Hà Thanh đều chảy về đây. Sa bồi tụ dần theo năm tháng khiến cho đầm mỗi ngày một đầy thêm. Khi nước triều lên thì mặt đầm nước mênh mông, vào những hôm trời gió, sóng dập dờn như mặt biển. Nhưng lúc triều xuống, nước rút cạn để trơ lòng đầm, sình lầy lai láng. Cảnh quan như vậy nên trong sách cổ nơi đây mới có tên đầm Biển Cạn. Trong đầm ở gần phía Tây có một núi nhỏ nổi lên hình dáng trông xa tựa như một ngôi tháp cổ, tục danh gọi là tháp Thầy Bói . Có người giải thích sở dĩ có tên như vậy vì xưa kia có một ông thầy xem bói rất giỏi đến đây xây tháp, hành nghề. Những người sùng mộ phải đi thuyền ra để được xem bói. Sau khi ông thầy qua đời, không ai coi sóc, lâu ngày tháp bị gió bão phá sập. Hiện nay trên núi nhỏ vẫn còn một ngôi miếu nhỏ, nhưng không phải là ngọn tháp kia mà do dân chài lập ra để thờ thủy thần.

Hoàng hôn trên đầm Thị Nại

Lại có thuyết cho rằng từ xưa đến nay ở đây chằng có tháp nào cả. Gọi là tháp chẳng qua vì khóm đá trông xa hình thuôn như cái tháp mà thôi. Còn thầy bói ở đây là tên một giống chim ăn cá, ngoài Bắc gọi là chim Bói Cá, con người Bình Định gọi là chim Thầy Bói. Đầm cạn nước, dễ bắt cá nên loài chim này kéo về đây kiếm ăn rất nhiều. Lúc mỏi cánh chim thường tụ tập trên khối đá nên có tên như vậy. Không rõ thực hư ra sao, cách giải thích nào là đúng, nhưng tháp thầy bói nhô lên trong đầm đã làm cho cảnh quan thêm sinh động, duyên dáng. Mỗi buổi ban mai, trước khi mặt trời nhô lên khỏi dãy Triều Châu, mặt đầm mờ mờ, huyền ảo như chốn thần tiên. Đầm Thị nổi tiếng là nhiều cá và cá ngon, nhất là cá Nục. Có hai loại cá Nục: Nục Vọng và Nục Gai. Cá nhiều ăn không hết, người ta phơi khô, làm mắm. Làm Muối, nấu mắm là nghề truyền thống có từ lâu đời của cư dân sống quanh đầm. Ai đã vào Bình Định hẵn không quên hương vị nước mắm Gò Bồi, thứ mắm làm cá nục Thị Nại.

Nước đầm thông với biển bằng một cửa hẹp có tên cửa Giã. Trong tiếng Việt Cổ, giã là biển. Sau này ở một vùng giã trở thành chỉ nghề đánh cá biển. Có lẽ trước đây cửa biển này là nơi thường xuyên ra vào của thuyền bè đánh cá nên mới có tên như vậy và từ lâu những sản phẩm của biển cả đã ngược theo sông Côn lên đến tận miền thượng để đổi lấy lâm sản.

Ai về của Giã chiều hôm 
Măng le gửi xuống cá chuồn gửi lên

“Cửa sông” là cách mà người dân địa phương gọi tên cửa biển Qui Nhơn.

Thông thường của này vẫn được gọi là cửa Thị Nại. Cửa được tạo bởi Mũi Rùa bên bờ phía Tây và Gành Hổ thuộc dãy núi Phương Mai bên bờ Đông, trong thế “thủy khẩu giao nha”. Theo quan niệm phong thủy, đó là một hình thế đẹp. Nằm về phía đông đầm Thị Nại, như một tấm bình phong khổng lồ án ngữ phía biển cho thành phố Quy Nhơn, bán đảo Phương Mai là đoạn cuối cuàng của dãi núi Triều Châu. Đây là một vùng núi thấp có nhiều đoạn nhấp nhô. Cao hơn cả hòn Chớp Vung, hòn Mai, hòn Diệp Chữ… Nhìn từ xa, Phương Mai như đầu một con rồng thân nằm dài về phía Bắc, đến tận cửa Đề Gi. Tận cùng phía Nam của bán đảo là một mũi nhọn hình mũi mác với nhiều hốc đá hiểm trở, chim yến thường kéo về làm tổ. Dân trong vùng thương gọi đây bằng hai cái tên Mũi Mác và Mũi Yến. Dãy núi phia Tây Bắc Mũi Mác có một nhánh nhỏ, nhọn sắt như nanh cọp, chĩa về phía Tây, tục gọi Gành Hổ, trong các sách cổ gọi là hổ Ki. Nằm kẹp giữa hai dải núi này là một động cát, trên có bàu nước ngọt khá lớn. Bán đảo Phương Mai được nối với dãy Triều Châu bằng một dải núi dài chừng hai cây số, bề ngang chỉ hẹp độ nửa cây có tên Eo Vược. Giải thích tên gọi và hình dạng của eo núi, truyền thuyết dân gian kể rằng, ngày xưa nước đầm Thị Nại không ăn sâu vào bán đảo như hiện nay. Một hôm, có một ông Khổng lồ đến đây be bờ tát cá trong đầm. Thình lình có một con cá Vược rất lớn tung mình qua núi nhảy vọt ra biển. Ông Khổng lồ chạy theo nhưng chụp không được. Tức quá ông mới dậm chân, khiến đất núi sụp xuống. Vết chân giận dữ của ông chính là vùng biển ăn sát phía Tây dải núi. không hiểu vì truyền thuyết Khổng lồ tát cá hay vì hình dáng giống cái gầu mà vũng nước này có tên gọi Sòng Tát khổng lồ, còn dải núi sau đó có tên là Eo Vược. Bán đảo Phương Mai núi dăng hiểm trở, nhưng xen vào các vách đá và ở dìa chân núi có những thung lũng và những khoảng trống để hình thành các điểm dân cư, tụ tập chủ yếu thành ba xã Nhơn Lý, Nhơn Hội, Nhơn Hải và một phần phường Hảo Cảng. Dân ở đây sống bằng nghề biển và nghề nông, quanh năm chài lưới và làm ruộng.

Mũi Cổ Rùa, một phần đất của di tích Bãi Nhạn

Do địa thế hùng hiểm, bán đảo Phương Mai còn dấu mình những di tích kỳ bí. Hiện còn những ngôi chùa tên dân gian là chùa Phật Lồi. Chùa ở Hải Giang, xã Nhơn Hải. Trong chùa hiện có thờ một pho tượng bằng đá sa thạch, cao bằng hình người, sau lưng có bốn chữ Phạn, dân quen gọi là chữ bùa. Yheo lời kể của dân địa phương thì người ta đã tìm thấy pho tượng này ở mé bàu nước ngọt, dưới chân núi Phương Mai, rồi đem về thờ ở đây. có không ít những giai thoại huyền bí xung quanh pho tượng này. Người ta truyền lại rằng xưa kia pho tượng này vốn ở Cù Lao Xanh. Bỗng một hôm tượng biến mất. Dân đảo đi tìm khắp nơi mà không thấy. Mãi về sau, nghe tin dân ở Phương Mai tìm được tượng, dân cù lao tới xem thì thấy đúng là pho tượng mà họ đã mất, mới xin được rướt về. Hàng trăm trai tráng khỏe mạnh xúm vào mà không sao khiêng nổi. Họ cho là pho tượng muốn ở lại nơi đây nên đành cúng cho Phật Lồi ở Hải Giang. Lại có chuyện kể rằng, vào những năm dịch bệnh hoành hành, tượng thường đổ mồ hôi. Dân địa phương bôi son vào lưng tượng, lấy giấy màu vàng in hàng chữ bùa rồi đem về dán ở cửa nhà, sau đó đốt đi thành tro, hòa vào nước lã uống thì khỏi bệnh. Người khỏe mạnh uống thứ nước đó cũng tránh được dịch. Những câu chuyện mang màu sắc mê tín như vậy đã làm tôn thêm vẻ kì bí của ngôi chùa cùng pho tượng. Ngày nay chẳng còn mấy ai tin vào những câu chuyện ấy, nhưng đến Phương Mai, chẳng ai lại không muốn đến tham quan ngôi chùa và chiêm ngưỡng pho tượng đá, một pho tượng đá, một tác phẩm nghệ thuật đã sống cùng thời gian nhiều thế kỷ.

(Theo Sở Khoa học Công nghệ BĐ)

Cảnh quan rừng đá Hầm Hô

13.05.2010 01:43

Khu du lịch Hầm Hô (Bình Định) hiện đang là điểm đến lý tưởng cho du khách muốn hòa mình vào thiên nhiên. Bốn bề là núi với quang cảnh núi rừng hùng vĩ, những tảng đá lớn nhỏ, nhiều dáng hình lô nhô trên mặt suối, dòng nước chảy quanh co hòa vào nền trời xanh ngắt... Tất cả tạo nên vóc dáng của một hòn non bộ khổng lồ giữa thiên nhiên...

Chiếc thuyền nan nhẹ nhàng lướt đi trên dòng nước trong vắt, càng lúc càng đi sâu vào đường hầm xanh mướt. Những bụi cây ven bờ lòa xòa, giao tán, in bóng xuống dòng suối. Không gian bao phủ một màu xanh mát mẻ, chỉ có tiếng chim rừng, tiếng chèo khua nước và một cảm giác yên ả lạ kỳ.

Hơn nửa cây số bồng bềnh trên con đường dẫn vào khu du lịch Hầm Hô (Tây Sơn - Bình Ðịnh) du khách như trút bỏ cả thế giới trần tục sau lưng. Trước mặt đây là quang cảnh núi rừng hùng vĩ, những tảng đá lớn nhỏ, nhiều dáng hình lô nhô trên mặt suối, dòng nước chảy quanh co. Bốn bề là những núi là núi cao ngất, cây rừng nguyên sinh và một bầu trời xanh ngắt. Tất cả tạo nên vóc dáng của một hòn non bộ khổng lồ giữa thiên nhiên, với những tên gọi lãng mạn như: Ðá Thành, Ðá Bàn Cờ, Ðá Chùm, Ðá Dựng, Ðá Trái, Cửa Sanh - Cửa Tử, thác Cá Bay. Hầm Hô còn có tên gọi "Hầm Hô thạch trụ".

Một góc khu du lịch Hầm Hô

Từ xưa, Hầm Hô đã gắn liền với đời sống người dân. Thời Hậu Lê, triều đình đã cử một vị quan về đây xây một con đập làm thủy lợi.

Chuyện kể: Ông quan lo việc chức phận ở đây không chịu nổi rừng thiêng nước độc đã qua đời khi công trình còn dang dở. Người em tiếp tục công việc của người anh cho đến khi hoàn tất. Ghi nhận công lao của bậc tiền hiền, nhân dân đã dựng nên miếu thờ hai ông trên mô đất cao nhìn xuống con đập. Hiện nay con đập xưa đã được bê tông hóa và dòng suối vẫn tiếp tục sứ mệnh của mình dẫu đã hàng trăm năm qua đi.

Hầm Hô sẽ là điểm nghỉ dưỡng lý tưởng cho du khách muốn hòa mình vào thiên nhiên hoang dã. Hai con đường dọc theo bờ suối đã được nâng cấp, hệ thống điện đã được hoàn tất. Những bậc thang len lỏi trên các sườn núi cũng đang được cải tạo để du khách có thể dạo chơi.

Tên gọi Hầm Hô bắt nguồn từ một hiện tượng thường xảy ra trên đoạn sông Kút. Hằng năm, vào thời điểm nóng nhất, có hạn hán, lúc mà người dân mong đợi mưa xuống thì trên đoạn sông này vào ban đêm thường có những âm thanh lạ lùng nổi lên như tiếng người cùng nhau hô hoán. Sau đó một thời gian rất ngắn, trời có mưa giông.

Tuy nhiên, theo giải thích của các nhà khoa học thì đây chỉ là hiện tượng tự nhiên. Hầm Hô là hạ lưu của sông Kút chảy uốn khúc quanh theo hai vách núi dày đặc cây rừng và đá trải nên nhiệt độ luôn thấp hơn lưu vực đồng bằng. Giai đoạn chuyển mưa tạo nên những luồng không khí lạnh hơn, mạnh hơn tràn về hạ lưu. Khi qua Hầm Hô gặp địa hình cây rừng cùng hang hốc của đá núi đã tạo nên âm thanh vang dội.

Một phần cảnh quan khu du lịch Hầm Hô

Mùa xuân là thời điểm đẹp nhất để đến thăm ngắm Hầm Hô. Tới Hầm Hô trên lối mòn ngoằn ngoèo dọc suốt bên sông. Ngược dòng tới những thắng cảnh như Vực Sặc, Vực Bà, Vực Hòm, Ðá Cháy, Thác Hai, Thác Ba, Ðỉnh Sương Mù, Làng Cát..., những nơi tận cùng dòng sông Kút giáp với tỉnh Phú Yên và Gia Lai, du khách càng xốn xang trước cảnh hùng vĩ của thiên nhiên hoang sơ mà lộng lẫy của núi rừng.

Mùa nắng ráo, Hầm Hô phơi cạn lòng, chỉ còn vài lạch nước trong vắt, đá trải hàng hàng, lớp lớp chồng lên nhau đủ hình đủ dạng. Có nơi, lòng suối đá mọc lên lởm chởm, gập ghềnh... Hai bên bờ đá còn dựng thành hàng như bức tường thành cao, hiểm trở. Có nơi đá mọc tua tủa như rừng gươm. Cảnh tượng kỳ quái - lạ mắt mà đầy bí hiểm. Nơi đây nghĩa quân Cần Vương hồi cuối thế kỷ 19 đã chọn làm căn cứ kháng Pháp.

Hầm Hô còn có nhiều loại cá đá, cá niềng, cá trắng cho đến cá chép, cá ngựa, cá trôi... Mùa mưa, cá từ sông Côn ngược dòng lên nguồn Ðá Hàng để sinh đẻ. Tại đây, mùa cá vượt thành đàn, vì vậy mà thác Hầm Hô còn gọi là thác Cá Bay. Tục truyền xưa kia, hằng năm cá tề tựu về đây để vượt thác. Con nào vượt được thì hóa rồng, nên thác này còn gọi là thác Vũ Môn.

Một nhà thơ đất Tây Sơn đã cảm tác:

"Cổ Bàn non nước còn thiêng mãi.
Có thuở Hầm Hô cá hóa rồng".

(Theo Báo Nhân dân)

ảo yến Quy Nhơn

30.01.2010 01:23

Gọi là “đảo” nhưng thực ra xứ sở của loài chim yến nằm trên địa phận bán đảo Phương Mai. Dãy Triều Châu ăn ra biển, trãi dài chừng 15 km, tạo thành những ngọn núi nhấp nhô, trùng điệp với tên gọi thật ngộ nghĩnh: Hòn Mai, hòn Chóp Vung, núi Cột Cờ, Núi Đen… và trong số đó, ngọn núi án ngữ phía nam mang tên Hòn Yến. Cứ mỗi mùa xuân đến, tiết trời ấm áp, chim yến rủ nhau tưng đàn đông nghịt đến đây làm tổ.

Chính vì vậy mũi đất tận cùng của bán đảo cũng được gọi là Mũi Yến. Bán đảo Phương Mai như một con khủng long khổng lồ nằm che chắn sóng to gió lớn cho thành phố Quy Nhơn. Thiên nhiên nơi đây vừa tạo một mặc bức tranh thủy tuyệt đẹp vừa ban tặng cho con người một kho báu mà không phải nơi nào cũng có. Đó là yến sào (tổ chim yến) – mộtđặc sản cao cấp được cả thế giới yêu chuộng. 
Đảo yến trước đây thuộc điạ phận hai thôn Xương Lý và Hương Mai. Phía Nam thôn Xương Lý là đầm Nha Phiên, phía Bắc là thôn Hưng Lương (cả 2 thôn nay đều nằm trong xã Nhơn Lý). Những người sinh cơ lập nghiệp đầu tiên tại Xương Lý thuộc dòng họ Nguyễn quê gốc ở Nghệ An, cho đến nay đã được 10 đời. Thôn Hương Mai chính là thôn Hải Giang, Hải Đông, Hải Nam và Hải Minh, nay thuộc xã Nhơn Hải. Trước 1975, Nhơn Lý và Nhơn Hải thuộc tổng Trung An, huyện Phù Cát, sau năm 1955 cắt về huyện Tuy Phước, hiện nay thuộc thành phố Quy Nhơn. 
Đảo Yến là một cảnh quan thiên nhiên kỳ thú, hấp dẫn bởi những hang động thiên tạo có tuổi hàng vạn năm với những vòm đá có nơi cao tới hàng trăm mét. Lòng hang động hiểm trở, cheo leo là nơi thích hợp cho loài chim yến đến làm tổ. Trên đảo Yến có tất cả 30 hang lớn nhỏ, tập trung chủ yếu ở hai xã Nhơn Hải và Nhơn Lý. Trong mỗi hang nhỏ như hang Rừng Cao, hang Dơi, hang Ba Nghé, hang Cạn, hang hẹp, hang Hầm Xe, hang Phanh…hàng năm cũng có thể thu được từ 100 đến 300 tổ yến. Còn những hang lớn như hang Cả, hang Đôi Trong, hang Đôi Ngoài, hang Hích, hang Sức Khỏe, hang Nghìm, hang Khô, hang Cân, hang Cỏ…, đặc biệt là những hang có cửa quay về hướng đông hoặc đông nam, thoáng mát, trần hang có nguồn nước ngọt rịn nhỏ qua khe đá, bên dưới là sóng biển dập dềnh, hằng năm có thể thu được từ 14 – 15 ngàn tổ. 
Nếu có dịp đến đảo yến vào mùa xuân, ta sẽ thấy từng đàn chim yến bay rợp trời, gọi nhau ríu rít. Mặc dù sống theo bày đàn như vậy chim yến lại là loài sống từng đôi với nhau không hề nhằm lẫn. Các tài liệu của các nhà nghiên cứu, trên đảo yến Quy Nhơn chủ yếu có hai loài: Yến cỏ và yến. Yến cỏ thân hình lớn hơn yến sào, làm tổ bằng cỏ, rác lấy từ các mỏm núi. Yến sào mới là loài chim quý. Loài yến này có thân hình nhỏ như chim sẻ nhưng bay rất khỏe. Chúng kiếm ăn bằng cách vừa bay vừa đớp mồi trên biển. Người ta nói loài yến sào có thể bay 10 giờ liên tục không nghỉ. Chúng làm tổ không băng cây cỏ mà dùng chính nước giải của mình. Mỗi ngày một ít, chim yến tự tiết ra nước dãi, kéo thành sợi, quây lại làm tổ. Sau một thời gian, tổ yến khô đi trông giống như những chiếc vành tai gắng chặc vào trần hang vách đá. Khi hoàn thành tổ vừa đủ để nằm lọt thân mình, yến bắt đầu sinh sản.

Đảo yến

Tổ yến là một nguồn lợi từ xưa đã được nhân dân địa phương biết đến. Theo các tài liệu lịch sử, nghề khai thác yến sào ở Bình Định có từ lâu đời. Đến thế kỷ 19, trong mục nói về sản vật Bình Định, sách Đại Nam nhất thống chí chép rằng: “Yến sào sản ở các đảo ngoài biển, có thuế, hàng năm mỗi người phải nộp 10 cân” Tổ yến cũng có nhiều loại. Yến sào màu đỏ hoặc hồng rất quý và đắt giá nhất, yến quan tai to có màu trắng ngà, yến thiên tai mỏng và nhỏ và yến bãi là loại chất lượng kém nhất. 

Lấy tổ yến là một nghề nguy hiểm. Trước đây, ngoài lòng dũng cảm, nghề này còn có những bí quyết mang tính cha truyền con nối. Ngày nay nghề này đã được quản lý và để hạn chế trong quá trình khai thác, người làm nghề này được huấn luyện kỹ thuật cẩn thận. Tuy nhiên, muốn trở thành người khai thác giỏi, ngoài kiến thức và kinh nghiệm cần phải có tinh thần vững vàng, sự bình tĩnh gan dạ và động tác khéo léo. Để có thể lấy tổ yến trên vách và trần hang, người ta bắt các dàn giáo bằng tre liên kết lại với nhau. Người khai thác có thể đi lại trên dàn giáo như những chiếc cầu bắc vắt vẻo dọc ngang. Có những hang cao, dàn giáo phải dùng đến 300 cây tre. Những cột dọc phải nối từ 4 đến 5 cây tre mới lên tới đỉnh. Cách lấy tổ yến cũng hết sức công phu. Tai nào xa không với tay được, người ta dùng gậy đầu đóng đinh gim vào tổ để lấy ra. Vào những khi khí hậu khô hanh, trước khi lấy còn phải dùng nước phun vào tổ yến cho mềm để tránh bị vụ nát. 
Trước kia, nghề khai thác yến hoàn toàn tự phát và người làm nghề phải đóng thuế cao nên khi vào vụ, người ta ra sức tận thu, nguồn lợi thiên nhiên này có nguy cơ bị cạn kiệt. Ngày nay, do ý thức được tầm quan trọng của việc duy trì và phát triển nguồn lợi, công việc khai thác phải tuân thủ một lịch trình nghiêm ngặt. Tháng Giêng, tháng Hai là mùa yến làm tổ sinh sản, sau đó một tháng mới được thu hoạch vụ đầu. Vụ thứ 2 phải chờ đến khi chim con cứng cáp biết bay đi kiếm mồi mới thu hoạch. Vụ thứ 3 khai thác ít, chủ yếu chỉ dưỡng cho đàn yến có điều kiện tăng trưởng bầy, đàn. Đến nay sản lượng yến thu hoạch hàng năm của Bình Định ước khoảng hơn 700kg. Đây là một mặt hàng xuất khẩu đem lại nguồn lợi kinh tế cao cho tỉnh. 
Đến với đảo yến, du khách không những chiêm ngưỡng cảnh quan ngoạn mục bên ngoài, nếu có dịp vào sâu trong hang, khách còn có dịp đắm mình trong khung cảnh hoành tráng, kỳ vĩ do thiên nhiên tạo nên. Trên các vách đá, xen lẫn những giọt nước tí tách rơi là những chấm trăng li ti tựa như một bầu trời đầy sao của những đêm hè, các tổ yến đan khít vào nhau thành chuỗi dài, đâu có các chú yến đang xòe cánh hà hơi ấm cho con, thỉnh thoảng lại nghe tiếng chim con chíp chiu đòi mẹ mớm mồi. Tiếng sóng, tiếng nước rơi, tiếng vỗ cánh, tiếng chim yến kêu… tất cả hòa nguyện vào nhau tạo một âm hưởng kỳ lạ khiến cho ta như lạc bước vào chốn thiên cung. 
Đảo yến không chỉ có yến và phong cảnh đẹp mà nơi đây còn là những di tích lịch sử văn hóa từ thời Champa qua triều Tây Sơn đến nhà Nguyễn sau này. Đến đảo yến du khách sẽ có dịp đến thăm Chùa Phật Lồi, nơi có pho tượng Chàm huyền bí, được chiêm ngưỡng núi Tam Tòa với những di tích liên quan đến Uy Minh vương Ls Nhật Quang thời Lý và các chiến binh Tây Sơn thế kỷ XVII. thấy tận mắt pháo đài Hổ Ky với những lỗ đặt súng thần công, dấu tích còn sót lại của những công trình phòng thủ bời biển được các bậc tiền nhân dựng lên. 
Như một bức tranh nghệ thuật hoàn mỹ với những dáng vẻ thiên nhiên vừa hư vùa thực, đảo yến là nơi du khách không thể bỏ qua nếu có dịp đến thăm thành phố Quy Nhơn. 

(Theo Bình Định Etour)

Cửa Khách Thử

18.10.2009 00:55

Gọi là Cách Thử, Cửa Thử, Kẻ Thử hay Khách Thử là tùy từng người với cách giải thích hơi lung linh biến động một chút. Có sao đâu, điều này chỉ khoác lên sắc áo nhiều mầu cho một cơ thể đất đai cổ tích, một trong những địa danh vào loại xưa nhất trong lịch sử văn hóa người Việt Đàng Trong.

Chú tiểu chùa Ông Núi dẫn đường. (Ảnh: Hoàng Tuấn)

Ở đây, trong lòng biển có dấu chân của núi và trên vầng trán núi có vết hằn sóng biển, con người đứng giữa tầm gợi mở và thách thức của cả đại dương lẫn đại ngàn. Truyền rằng đây là nơi tiếp đón các đoàn thuyền phiêu tán từ Đàng Ngoài vào trong cuộc di dân hoặc "lưu đày viễn châu". Các thuyền buôn Âu-Á cũng từng cập bến. Đây còn là miền giao cảm âm dương. Trí giả lẫn bịp bợm, sư sãi lẫn phù thủy, thi nhân lẫn tội đồ, thương gia lẫn cùng đinh, thánh thần lẫn ma quỷ… Chậu nước dùng để thử tiền, đồng chìm tiền người dương gian, đồng nổi tiền người địa phủ đã khái quát bầu trời tranh tối tranh sáng của xứ sở phên giậu mà Khách Thử là cửa ngõ ngàn trùng. Hai tiếng "bể dâu" trong điển tích thật hết sức đúng với trường hợp Khách Thử. Từ một thương cảng phồn vinh trong quá khứ, Khách Thử bị bồi lấp dần và nhường vai trò cho cảng thị Nước Mặn rồi Nước Mặn cũng bị bồi lấp dần để nhường vai trò lại cho Quy Nhơn. Các cuộc luân hoán ngôi vị ấy đã diễn ra cứ vài ba thế kỷ một lần. Không rõ các nhà khảo cổ học soát xét thế nào về những mảnh sành, đồng tiền cổ, khúc dây neo… lẫn trong mấy tầng tro bụi quá khứ, đọc được lời gào thét hoặc thủ thỉ nào của những cuộc phiêu du văn hóa, trên dấu chân Giao Chỉ lần từng bước đi về phương Nam.

Từ Chùa Ông Núi nhìn ra bãi Khách Thử. (Ảnh: HT)

Một mảnh đất có số phận bi hùng, dù chỉ là một cửa bể loi thoi nhưng từng hạt cát của nó đều ẩn tàng mối bận tâm chung của cả một dải Nam Trung bộ với nhiều bí ẩn trong mối quan hệ đa nghĩa Chiêm Việt. Những liên tưởng diệu vợi về một dĩ vãng ngui ngút đã níu tôi lại với một gương mặt khả ái và bi thương của lịch sử, một người phụ nữ mà cuộc hôn nhân 1306 làm cho người Việt đất này phải thọ ơn: Huyền Trân công chúa. Tôi gi

Chúc thầy ngày mới tốt lành

Nguyễn Quốc Hoàn @ 07h:03p 25/01/11

http://vn247.net/flash/a-gift.swf

Bùi Xuân Dương @ 23h:18p 29/01/11

 

↓   ↓

• Tìm hiểu ông NGÔ VĂN SỞ thời TÂY SƠN. (29/05/10)
• VUA QUANG TRUNG: NHỮNG ĐỊNH MỆNH LỊCH SỬ. (01/04/10)
• Một thoáng Bình Định. (16/02/10)
• THÀNH HOÀNG ĐẾ BÌNH ĐỊNH. (24/10/09)
• Chuyên đề: Nguyễn Tất Thành ở Bình Định ! (30/09/09)

Liên kết thành viên

Website Violet các đơn vị, cá nhân tiêu biểu: Violet Việt Nam
Violet Sở GD&ĐT Quảng Trị
Violet Phòng GD&ĐT Hải Lăng
Violet Trường THS1 Hải Ba
Website Music của Lê Dõng
Website Đỗ Mạnh Hà
Website Nguyễn Lương Hùng
Website Tôn Nữ Bích Vân
Website Vũ Văn Thế
Website Đoàn Quý
Website Nguyễn Thị Thu Hà
Website Vũ Mạnh Điệp
Website Lê Thị Phương Mai
Website Cao Bằng
Website Nguyễn Hữu Nhân